بازار کامیون اروپا در حال تجربه یکی از مهمترین تغییرات ساختاری خود است؛ تغییری که این بار نه از سوی یک خودروساز اروپایی، بلکه از سمت شرکتهای چینی شکل گرفته است. سازندگان چینی کامیون با تکیه بر مقیاس بالای تولید، توسعه سریع محصولات برقی، هزینه پایینتر و زنجیرهتامین یکپارچه، حضور خود را در بازار اروپا سرعت بخشیدهاند و خودروسازان باسابقهای مانند دایملر تراکس، ولوو، اسکانیا، مان، داف و ایویکو را با رقابتی متفاوت مواجه کردهاند.
ورود چینیها البته تنها به عرضه چند محصول وارداتی محدود نمانده است. برخی شرکتها در حال ایجاد شبکه خدمات، همکاری با شرکتهای اروپایی و حتی راهاندازی خطوط مونتاژ در داخل اروپا هستند؛ اقدامی که نشان میدهد هدف، حضور موقت در بازار نیست، بلکه ساختن جایگاه بلندمدت در بازار کامیون این قاره است.
روی دیگر ماجرا، تغییر فناوری در صنعت حملونقل سنگین است. کامیونهای برقی که تا چند سال قبل بیشتر یک فناوری آزمایشی محسوب میشدند، اکنون به بخشی از رقابت تجاری میان تولیدکنندگان تبدیل شدهاند. طبق آمار انجمن خودروسازان اروپا، در نیمه نخست سال جاری ثبت سفارش کامیونهای برقی در اتحادیهاروپا ۴۷.۷ درصد افزایش یافت و سهم آنها به ۴.۸ درصد بازار رسید؛ هرچند دیزل همچنان با سهم ۹۲.۱ درصدی، انتخاب غالب بازار کامیون اروپاست.
چینیها با کامیون ارزانتر وارد میشوند
مزیت نخست شرکتهای چینی در این رقابت، قیمت است. گزارش «رویترز» از بازار کامیون اروپا نشان میدهد چندین تولیدکننده چینی، از جمله بیوایدی، فاریزون، سانی، سینوتراک، ویندروز و سوپرپنتر، برنامه ورود یا توسعه فروش در اروپا را دنبال میکنند و برخی از آنها میتوانند محصولات خود را تا حدود ۳۰ درصد پایینتر از رقبای اروپایی قیمتگذاری کنند.
این اختلاف قیمت زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که بدانیم خریدار کامیون در اروپا بیش از مشتری خودرو سواری به هزینه مالکیت توجه دارد. برای یک شرکت حملونقل، قیمت خرید تنها بخشی از محاسبه است و مصرف انرژی، هزینه تعمیرات، دسترسی به قطعات، عمر باتری، زمان توقف خودرو و ارزش باقیمانده نیز در تصمیمگیری اثرگذار است.
چینیها در این نقطه تلاش میکنند معادله را از «قیمت پایینتر» به «هزینه کل مالکیت پایینتر» تغییر دهند. اگر یک کامیون برقی بتواند با هزینه انرژی و نگهداری کمتر فعالیت کند، اختلاف قیمت اولیه با کامیون دیزلی یا حتی یک محصول برقی اروپایی ممکن است در طول عمر خودرو جبران شود.
مزیت چین فقط قیمت نیست
دلیل نگرانی تولیدکنندگان اروپایی را نمیتوان صرفا در قیمت خلاصه کرد. چین طی سالهای گذشته بازار بسیار بزرگی برای خودروهای تجاری برقی ایجاد کرده و همین موضوع به سازندگان این کشور اجازه داده محصولات خود را در مقیاس بالا توسعه دهند.
آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرده فروش کامیونهای برقی در اروپا در سال گذشته ۴۰ درصد افزایش یافت و به نزدیک ۱۷ هزار دستگاه رسید؛ درحالی که سهم کامیونهای برقی از کل بازار کامیون اروپا حدود ۳ درصد بود. در مقابل، برقیسازی کامیون در چین با سرعت بسیار بالاتری پیش رفته است. این تفاوت در اندازه بازار داخلی، برای شرکتهای چینی یک مزیت صنعتی ایجاد کرده است. آنها میتوانند یک فناوری را ابتدا در بازار بزرگ داخلی به تولید انبوه برسانند و سپس نسخه متناسب با استانداردهای اروپا را عرضه کنند.
بیوایدی، از اتوبوس تا کامیون سنگین
یکی از مهمترین بازیگران این رقابت بیوایدی است؛ شرکتی که پیش از ورود جدی به حوزه مرتبط با کامیون، تجربه قابل توجهی در باتری، خودروهای برقی و اتوبوسهای برقی بهدست آورده است.
این شرکت در نمایشگاه حملونقل هانوفر، کامیون کشنده برقی ETT 44 را با قدرت بیش از 1000 اسببخار، باتری ۶۵۱ کیلووات-ساعتی و برد اعلامی ۶۰۰ کیلومتر معرفی کرد. بیوایدی همچنین اعلام کرده این محصول قابلیت شارژ با توان حداکثر ۱.۵ مگاوات را دارد و میتواند در ۲۰ دقیقه بیش از ۴۰۰ کیلومتر بهبرد خود اضافه کند. موضوع مهمتر، رویکرد این شرکت به بازار اروپاست. بیوایدی تلاش میکند فقط کامیون نفروشد، بلکه مجموعهای شامل خودرو، باتری، زیرساخت شارژ، ذخیرهسازی انرژی، خدمات و تامین مالی را ارائه دهد. این همان مدلی است که میتواند رقابت را برای سازندگان سنتی پیچیدهتر کند؛ زیرا شرکت چینی تلاش میکند بخشهای بیشتری از زنجیره ارزش را در اختیار داشته باشد.
سانی، رقیبی با پشتوانه تولید انبوه
سانی نیز از جمله شرکتهایی است که ورود خود به اروپا را از مرحله نمایش محصول عبور داده است. کامیون کشنده برقی e263 این شرکت در آلمان وارد مرحله فعالیت مشتری شده و نخستین خودروها از بهار در جادههای این کشور مشغول بهکار بودهاند. مزیت سانی درمقایسه با برخی تازهواردان، تجربه تولید در مقیاس بالاست. این شرکت در بازار چین سابقه تولید هزاران دستگاه کامیون کشنده برقی را دارد و اکنون تلاش میکند از همان مقیاس تولید برای ورود به بازارهای صادراتی استفاده کند. برای بازار اروپا، سانی علاوهبر محصول، روی شبکه خدمات پس از فروش و کاهش نگرانی مشتریان درباره تامین قطعه و تعمیرات تمرکز کرده است.
چندین تولیدکننده چینی، از جمله بیوایدی، فاریزون، سانی، سینوتراک، ویندروز و سوپرپنتر برنامه ورود یا توسعه فروش در اروپا را دنبال میکنند و برخی از آنها میتوانند محصولات خود را تا حدود ۳۰ درصد پایینتر از رقبای اروپایی قیمتگذاری کنند
اروپا دیگر فقط بازار صادرات نیست
یکی از مهمترین تحولات، انتقال بخشی از فعالیت تولیدی شرکتهای چینی بهداخل اروپاست. ویندروز، تولیدکننده چینی کامیونهای برقی، برای ایجاد کارخانه مونتاژ در بندر آنتورپ بلژیک برنامهریزی کرده است. این کارخانه قرار است کامیونها را با استفاده از قطعات ارسالی از چین مونتاژ کند و در کنار آن، فعالیت تحقیق و توسعه نیز شکل بگیرد. بیوایدی نیز قصد دارد کامیونهای خود را در کارخانه این شرکت در مجارستان تولید کند و سوپرپنتر برای تولید قراردادی کامیونهای خود با یک کارخانه در اتریش همکاری کرده است. همزمان برخی شرکتهای چینی برای ایجاد شبکه خدمات با مجموعههای اروپایی قرارداد بستهاند. این اتفاق از نظر رقابتی اهمیت زیادی دارد. وقتی یک تولیدکننده چینی محصول خود را در اروپا مونتاژ کند، فاصله زمانی تامین کاهش مییابد، خدمات پس از فروش آسانتر میشود و بخشی از نگرانی مشتری درباره تامین قطعه نیز کاهش پیدا میکند.
اروپا پاسخ را در فناوری جستوجو میکند
تولیدکنندگان اروپایی نیز منتظر نماندهاند. دایملر تراکس توسعه خانواده کامیونهای برقی را دنبال میکند و مرسدسبنز تراکس در کنار eActros 600، مدل eActros Lowliner را برای حملونقل پرتعداد و مسیرهای طولانی معرفی کرده است. این شرکت همچنین توسعه فناوری پیلسوختی هیدروژنی را ادامه میدهد و اعلام کرده ۱۰۰ دستگاه کامیون NextGenH2 بهتدریج وارد عملیات مشتریان خواهند شد. بنابراین، راهبرد اروپا صرفا مقابله قیمتی با چین نیست. خودروسازان اروپایی تلاش میکنند از مزیتهای خود در مهندسی، ایمنی، شبکه خدمات، شناخت مشتریان ناوگان و سابقه طولانی در حملونقل سنگین استفاده کنند و همزمان فاصله خود را در فناوری برقی کاهش دهند. اسکانیا حتی بخشی از این رقابت را از داخل چین دنبال میکند. این شرکت سرمایهگذاری قابل توجهی برای ایجاد کارخانه در چین انجام داده و در سالهای اخیر نیروی تحقیق و توسعه خود را در این کشور افزایش داده است؛ اقدامی که نشان میدهد سازندگان اروپایی نیز بهدنبال یادگیری از سرعت توسعه و مقیاس صنعتی رقبای چینی هستند.
نقطهقوت اروپا؛ ایمنی و شبکه خدمات
در بازار کامیون، ورود به اروپا فقط به معنای تولید محصولی با برد مناسب نیست. استانداردهای ایمنی، خدمات پس از فروش، تامین قطعات و اعتماد ناوگانها اهمیت زیادی دارند. با این حال، حتی در این حوزه نیز فاصله میان محصولات چینی و اروپایی درحال کاهش است. کامیون کشنده برقی BYD ETT 44 در ارزیابی یوروانکپ 5 ستاره دریافت کرده است؛ هرچند همین ارزیابی نشان داده عملکرد برخی سامانههای جلوگیری از تصادف آن هنوز در بعضی بخشها جای بهبود دارد. این موضوع نشان میدهد استراتژی چینیها صرفا عرضه محصول ارزانقیمت نیست؛ آنها بهتدریج تلاش میکنند الزامات فنی و ایمنی بازار اروپا را نیز پوشش دهند.
اما بازار هنوز در اختیار چینیها نیست
با وجود رشد سریع رقبای چینی، نباید شرایط بازار اروپا را به گونهای تصویر کرد که گویی کامیونهای اروپایی در آستانه حذف قرار گرفتهاند. دادههای سه ماه نخست نشان میدهد بازار کامیون اروپا همچنان تحت سلطه تولیدکنندگان سنتی است. در بازار خودروهای سنگین، داف، مان و مرسدسبنز حتی در بخشهایی افزایش سهم داشتهاند؛ درحالی که ایویکو، ولوو و اسکانیا با کاهش سهم مواجه شدهاند. از سوی دیگر، اتحادیهاروپا در حال افزایش فشار برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای خودروهای سنگین است. این مقررات خودروسازان را بهسمت توسعه محصولات بدون آلایندگی سوق میدهد؛ اما مشکل اصلی همچنان زیرساخت شارژ، قیمت انرژی، سرمایهگذاری ناوگانها و اقتصادی بودن استفاده از کامیون برقی در مسیرهای طولانی است. انجمن خودروسازان اروپا در ماه جاری اعلام کرده که شرایط لازم برای توسعه گسترده کامیونهای بدون آلایندگی در اروپا دستکم سه سال از برنامههای صنعت عقبتر است و از سیاستگزاران خواسته زیرساخت و مشوقهای لازم را سریعتر توسعه دهند.
رقابت اصلی بر سر «کل هزینه حمل» است
درنهایت، رقابت میان کامیونسازان اروپا و چین را نمیتوان تنها رقابت میان دو نوع محصول دانست. موضوع اصلی، تغییر مدل کسبوکار حملونقل است. چین با تولید انبوه باتری، خودرو و قطعات الکترونیکی، تلاش میکند هزینه ساخت را کاهش دهد و فناوری را با سرعت بیشتری به بازار برساند. اروپا در مقابل، روی مهندسی، ایمنی، اعتبار برند، شبکه خدمات و توسعه فناوریهای متنوع پیشرانه تکیه کرده است. اما مرز میان این دو مدل در حال کمرنگ شدن است. شرکتهای چینی درحال ساخت شبکه خدمات و کارخانه در اروپا هستند و شرکتهای اروپایی نیز برای کاهش هزینه و افزایش سرعت نوآوری، به زنجیرهتامین و ظرفیتهای تولیدی چین نزدیکتر شدهاند. بازار کامیون اروپا در نتیجه این رقابت احتمالا نه با حذف فوری برندهای سنتی، بلکه با کاهش حاشیهامن آنها مواجه خواهد شد. ورود رقبای چینی، خودروسازان اروپایی را مجبور میکند سریعتر نوآوری کنند، هزینه تولید را کاهش دهند و محصولات برقی را با قیمت و کارایی رقابتیتری عرضه کنند. در این میان، مشتری نهایی ناوگان است که معیار را تعیین خواهد کرد: کامیونی که بتواند با هزینه کمتر، زمان توقف پایینتر، دسترسی مناسب به خدمات و قابلیت اطمینان بالاتر فعالیت کند، سهم بیشتری از بازار خواهد داشت. بنابراین رقابت آینده نه فقط بر سر «ساخت کامیون»، بلکه بر سر ساخت ارزانتر، هوشمندتر و کمهزینهتر برای حمل بار خواهد بود.
